ابو القاسم سلطانى

399

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

حشرات موذى موثر مىباشد ، مخلوط آن با زيتون ، آرد باقلا و قيروطى ورم بيضه را فروكش مىنمايد . به طور موضعى خون‌ريزى بينى را بند مىآورد و ماليدن مخلوطى از گرد آن با سركه هم‌چنين خوردن آن رنگ بدن را زرد مىكند ( ديوسكوريد : 5 * ) . كمون مدر و ضد نفخ مىباشد مصرف مخلوط آن با روغن زيتون از طريق واژن از خونروى زياد قاعدگى جلوگيرى مىكند و نوع كرمانى اسهال را بند مىآورد ، طعام را هضم و سينه را از بلغم پاك مىكند و براى كبد خوب است ( رازى : 6 * ) . كمون زيره است ، خوردن آن خون لخته شده را از بدن خارج مىكند و چكاندن افشره آن در چشم در طرفه 7 * موثر و چشم را از خون پاك مىكند ، رنگ صورت را زرد مىكند و اصلاحش تخم كرفس است ( هروى : 8 * ) . كمون چندين نوع دارد كمون كرمانى كه سياه‌رنگ است و كمون فارسى كه زردرنگ مىباشد و كمون بستانى . . . زيره كرمانى بهترين و پس از آن زيره فارسى از ساير انواع بهتر است ، شستن صورت با آب زيره چهره را زيبا مىكند ولى زياده‌روى در آن رنگ صورت را زرد مىكند . زيره زخمها را بهبودى مىبخشد ، ناخنه 9 * را از بين مىبرد در جرب چشم 10 * . سبل 11 * و طفره 12 * سودمند است و مانع چسبندگى چشم مىشود ، افشره نوع وحشى آن ديده را جلا مىبخشد و در چكه‌چكه آمدن ادرار ، خون شاشى و قولنج موثر است ( ابن سينا : 13 * ) . گرم و خشك است كرم را مىكشد جويدن آن با نمك سيلان بزاق و سائيده شده آن با سركه خون‌ريزى بينى را قطع مىكند ، مداومت به خوردن خشك شده خيسانده شده آن در سركه عادت گل‌خورى را از بين مىبرد و اگر آن را بر محلى كه موى زيادى در چشم باشد اثر دهند بعد از كندن مو ، ديگر موى جديد نمىرويد ( انصارى : 14 * ) . جوشانده آن با سفيده تخم‌مرغ در ورم ملتحمه چشم و مضمضه كردن آن در درد دندان و خوردن آن در ضعف معده ، كبد و كليه ، كمى اشتها ، نفخ ، سكسكه ناشى از رطوبت و نفخ ، تخمه ، قولنج ناشى از نفخ ، ورم طحال ، اسهال ناشى از رطوبت موثر مىباشد آشاميدن جوشانده يا عرق آن باعث لاغرى و زردى بدن مىشود ، زيره جهت سردمزاجان ، اشخاص سالخورده و بلغمىمزاج‌ها مناسب مىباشد ( حكيم مومن و عقيلى خراسانى : 15 * ) . قسمت مورد استفاده : ميوه گياه است كه به غلط دانه ناميده مىشود . تركيبات شيميائى : ميوه داراى 36 گرم درصد كربوهيدرات ، 2 / 18 گرم درصد پروتئين ، 1 / 15 گرم درصد چربى ، كلسيم 480 ميلىگرم ، فسفر 390 ميلىگرم ، ويتامين A ، نياسين ، ويتامين C ، گليكوزيدهاى فلاونوئيد به‌ويژه آپى ژنين ، تانن ، رزين و 5 - 2 درصد اسانس مىباشد كه 50 - 20 درصد آن را تركيبات آلدئيدها تشكيل مىدهند كه اهم آنها عبارتند از كومين آلدئيد يا آلدئيد كومينيك يا كومينول Cominol كه مىتواند به تيمول تبديل شود ، پىنن ، آلفاترپنول Alpha - terpenol ، دىپنتن Phellandren , Dipenten ، سيمن ، كارون Myrcene ، ليمونن Limonene مىباشد .